Marek Bem pośmiertnie uhonorowany godnością „Primus civis urbis Vlodaviae”

Podczas XXVI Festiwalu Trzech Kultur, w sobotę 19 września, żona śp. dr. Marka Bema, pani Małgorzata Podlewska-Bem, odebrała w Jego imieniu jedno z najważniejszych wyróżnień przyznawanych przez samorząd Włodawy – godność „Primus civis urbis Vlodaviae”. Tytuł został nadany pośmiertnie decyzją Rady Miejskiej we Włodawie z dnia 30 kwietnia 2026 roku Wręczyli go burmistrz Włodawy Wiesław Muszyński oraz przewodnicząca Rady Miejskiej
we Włodawie Renata Kapelko.

To pierwszy w historii przypadek, gdy godność „Primus civis urbis Vlodaviae” została przyznana pośmiertnie. Wyróżnienie jest wyrazem najwyższego uznania dla osób szczególnie zasłużonych dla miasta i jego mieszkańców. W przypadku dr. Marka Bema jest także symbolicznym podziękowaniem za dziesięciolecia pracy na rzecz ochrony dziedzictwa historycznego, kulturowego i wielokulturowego Włodawy.

– Po raz pierwszy tytuł „Primus civis urbis Vlodaviae” został nadany pośmiertnie. Środowisko muzealne z Włodawy, ale i z całej Polski, doskonale zna zasługi śp. Marka Bema. Był jednym
z twórców Festiwalu Trzech Kultur, był dyrektorem Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie oraz Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady w Sobiborze. Jestem przekonany, że śp. Marek Bem jest teraz z nami, czuwa nad festiwalem i nad tym, aby idee, którym poświęcił swoje życie, były nadal obecne we Włodawie – mówił burmistrz Włodawy Wiesław Muszyński.

Dr Marek Bem zmarł 19 listopada 2023 roku w wieku 62 lat. Pozostawił po sobie imponujący dorobek naukowy, muzealniczy i społeczny, ale przede wszystkim pamięć o człowieku niezwykle zaangażowanym w ochronę dziedzictwa historycznego pogranicza kultur. Przez całe życie zawodowe zajmował się dokumentowaniem i popularyzacją historii regionu, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów mniejszości narodowych oraz społeczności żydowskiej.

Jako wieloletni dyrektor Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego oraz Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady w Sobiborze tworzył i rozwijał instytucje łączące działalność edukacyjną, naukową i memoriałową. Dzięki jego pracy pamięć o tragicznych wydarzeniach II wojny światowej oraz wielokulturowym dziedzictwie Włodawy zyskała należne miejsce w świadomości kolejnych pokoleń.
Szczególne miejsce w działalności dr. Marka Bema zajmowało Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady w Sobiborze. Był inicjatorem licznych uroczystości upamiętniających ofiary Holokaustu, w tym Międzynarodowych Dni Pamięci Ofiar Holokaustu. Do Sobiboru przybywali wówczas ocaleni uczestnicy powstania z USA, Izraela, Australii i Ukrainy. Organizował również spotkania świadków historii z najwyższymi władzami państwowymi Polski i Izraela.

Dzięki jego staraniom nawiązano współpracę z holenderską prowincją Gelderland, skąd pochodziły tysiące Żydów zamordowanych w Sobiborze. Efektem tej współpracy były wieloletnie projekty dotyczące rewitalizacji miejsca pamięci oraz międzynarodowa wystawa „Z popiołów Sobiboru”, która przez kilkanaście lat prezentowana była w wielu krajach Europy.

Dr Marek Bem był również wybitnym etnografem i badaczem lokalnej kultury. Z ogromnym zaangażowaniem dokumentował tradycje i zwyczaje mieszkańców pogranicza kultur i religii. To z jego inicjatywy powstał Festiwal Trzech Kultur – wydarzenie, które z czasem stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Włodawy i miejscem spotkania kultur katolickiej, prawosławnej i żydowskiej. Przez ćwierć wieku festiwal zdobył renomę jednej z najważniejszych imprez kulturalnych regionu, promując Włodawę jako miasto otwarte, wielokulturowe i oparte na wzajemnym szacunku. Jego idee do dziś pozostają ważnym elementem tożsamości miasta.

Dorobek dr. Marka Bema obejmuje dziesiątki publikacji naukowych i popularnonaukowych, organizację ponad stu wystaw muzealnych w Polsce i za granicą, udział w licznych konferencjach naukowych oraz tworzenie „Zeszytów Muzealnych”, które do dziś pozostają cennym źródłem wiedzy o historii i kulturze regionu. Był także podróżnikiem i organizatorem wypraw etnologicznych, człowiekiem o niezwykłej ciekawości świata i pasji poznawania innych kultur.
Za swoją działalność dr Marek Bem został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami i wyróżnieniami, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, przyznanym przez Prezydenta RP za zasługi w upowszechnianiu wiedzy o Holokauście. Otrzymał także m.in. Medal „Getto Warszawskie”, Order Świętej Marii Magdaleny oraz tytuł „Bene Meritus Terrae Lublinesi”.

Pośmiertne nadanie Markowi Bemowi godności „Primus civis urbis Vlodaviae” jest symbolicznym podziękowaniem za jego ogromny wkład w rozwój życia kulturalnego, naukowego i historycznego Włodawy. To także wyraz pamięci o człowieku, który przez lata swojej działalności budował mosty między narodami, religiami i pokoleniami oraz sprawiał, że Włodawa i jej wielokulturowe dziedzictwo były coraz bardziej rozpoznawalne w Polsce i poza jej granicami. Tytuł, wręczony podczas Festiwalu Trzech Kultur, nabrał szczególnego znaczenia – właśnie wydarzenia, którego dr Marek Bem był jednym z twórców i któremu poświęcił część swojego życia.

UM Włodawa